
İş sözleşmesi feshedilen işçinin ilk günlerde atacağı adımlar, sonradan ileri sürebileceği hakları doğrudan etkiler. Fesih bildirimi, imzalanan belgeler ve başvuru süreleri bu dönemin en önemli başlıklarıdır.
İşten çıkarılmak, çoğu zaman beklenmedik bir anda ve kısa bir görüşmeyle gerçekleşir. O anın gerginliği içinde imzalanan bir kâğıt ya da kaçırılan bir süre, haftalar sonra telafisi güç sonuçlar doğurabilir. Aşağıda, iş sözleşmesi işveren tarafından sona erdirilen bir işçinin ilk günlerde dikkat etmesi gereken noktaları sırasıyla anlatıyoruz. Buradaki bilgiler geneldir; her olayın kendi koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.
Feshin yazılı yapılmasını isteyin
4857 sayılı İş Kanunu'na göre iş güvencesi kapsamındaki işçilerin sözleşmesini fesheden işveren, fesih bildirimini yazılı yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin biçimde belirtmek zorundadır. Size sözlü olarak "yarın gelme" denilmişse, feshin yazılı olarak bildirilmesini isteyin. İşveren bundan kaçınıyorsa, çalışmaya hazır olduğunuzu ve işe alınmadığınızı gösteren bir kayıt oluşturmanız yararlı olur; mesaj, e-posta ya da noter aracılığıyla gönderilecek bir ihtar bu işi görür.
Bildirimin size ulaştığı tarihi not edin. İşe iade başvurusunun süresi bu tarihten başlar.
Okumadan ve anlamadan imza atmayın
Çıkış sırasında önünüze konulabilecek belgeler arasında istifa dilekçesi, ibraname, ikale yani karşılıklı sonlandırma sözleşmesi ve çeşitli tutanaklar bulunabilir. Bunların her biri farklı sonuç doğurur:
- İstifa dilekçesi imzalarsanız, kural olarak kıdem ve ihbar tazminatı ile işe iade talep etme imkânınızı yitirir, işsizlik ödeneğinden de yararlanamazsınız.
- İkale sözleşmesi iş güvencesi hükümlerinden yararlanmanızı engeller; işsizlik ödeneği hakkını da kural olarak ortadan kaldırır.
- İbraname, alacaklarınızı aldığınıza dair beyandır. Türk Borçlar Kanunu'na göre ibranamenin geçerli olması için fesihten itibaren en az bir ay geçmiş olması, alacak kalemlerinin ve tutarlarının açıkça yazılması ve ödemenin banka aracılığıyla yapılması gerekir.
- Boş ya da eksik doldurulmuş kâğıtlar hiçbir koşulda imzalanmamalıdır.
Bir belgeyi imzalamanız gerekiyorsa ve içeriğine katılmıyorsanız, imzanızın yanına itirazınızı kısaca yazabilir, belgenin bir örneğini isteyebilirsiniz. Fesih bildirimini "tebliğ aldım" notuyla imzalamak, içeriğini kabul ettiğiniz anlamına gelmez.
İşe iade için bir aylık süreyi kaçırmayın
Feshin geçerli bir nedene dayanmadığını düşünüyorsanız işe iade talep edebilirsiniz. Bunun için şu koşulların birlikte bulunması aranır: iş yerinde en az otuz işçi çalışması, en az altı aylık kıdeminizin olması, sözleşmenizin belirsiz süreli olması ve işletmenin bütününü yöneten işveren vekili konumunda bulunmamanız.
İşe iade talebiyle doğrudan dava açılamaz. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca önce arabulucuya başvurmak zorunludur ve bu başvurunun fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde yapılması gerekir. Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Bu süreler hak düşürücüdür; geçirildiğinde işe iade talebi ileri sürülemez.
Hangi alacakları talep edebilirsiniz?
İşe iade koşullarını taşımasanız ya da işe dönmek istemeseniz bile, fesih nedeniyle doğan alacaklarınız olabilir:
- Kıdem tazminatı: aynı işverene bağlı en az bir yıl çalışmış olmanız ve sözleşmenin, kanunda sayılan ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık hâlleri dışında bir nedenle işverence feshedilmiş olması gerekir.
- İhbar tazminatı: işveren, kıdeminize göre iki ile sekiz hafta arasında değişen bildirim süresine uymadan sözleşmeyi sona erdirmişse doğar.
- Kullanılmayan yıllık izin ücreti: sözleşme hangi nedenle sona ererse ersin ödenir.
- Ödenmemiş ücret, fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil alacakları.
Bu alacaklar için de dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin ücreti beş yıllık zamanaşımına tabidir; ancak aradan geçen zaman delilleri zayıflattığı için beklemek çoğu zaman lehinize olmaz. Alacak kalemlerinin kapsamı hakkında iş hukuku sayfamızda daha ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz.
İşsizlik ödeneği başvurusu
Kendi isteğiniz ve kusurunuz dışında işsiz kaldıysanız işsizlik ödeneğine başvurabilirsiniz. Başvurunun, fesih tarihinden sonraki otuz gün içinde Türkiye İş Kurumu'na yapılması gerekir; gecikilen süre toplam hak sahipliği süresinden düşülür. Ödeneğe hak kazanmak için ayrıca belirli bir süre prim ödenmiş olması aranır. İşverenin Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirdiği işten çıkış nedeni, ödenek hakkınızı doğrudan etkiler. e-Devlet üzerinden bu kaydı kontrol edin; gerçeğe aykırı bir bildirim yapılmışsa buna karşı başvuru yolları vardır.
Delillerinizi şimdiden toplayın
İş yerinden ayrıldıktan sonra belgelere ve kayıtlara ulaşmak zorlaşır. Elinizde bulunan ücret bordrolarını, banka hesap dökümlerinizi, vardiya çizelgelerini, iş yeriyle ilgili yazışmaları ve hizmet dökümünüzü bir araya getirin. Çalışma düzeninizi ve ücretinizi bilen iş arkadaşlarınızın iletişim bilgilerini not edin; tanık anlatımları iş davalarında önemli bir yer tutar. Ücretinizin bir bölümü elden ödeniyorduysa, bunu gösterebilecek her türlü kayıt değerlidir. İşverene ait gizli belgeleri izinsiz almak ise ayrı bir hukuki sorun doğurabilir; bu konuda dikkatli olun.
İşveren ayrıca size, işin türünü ve çalışma sürenizi gösteren bir çalışma belgesi vermekle yükümlüdür; bunu talep edin.
İş kazası veya meslek hastalığı varsa
Fesih, geçirdiğiniz bir iş kazasının ya da sağlık sorununun ardından gerçekleştiyse, işçilik alacaklarından bağımsız tazminat talepleri gündeme gelebilir. Bu konuyu iş kazası sayfamızda ele aldık.
Özetle; feshin tarihini belgeleyin, anlamadığınız hiçbir şeyi imzalamayın, bir aylık arabuluculuk süresini ve otuz günlük işsizlik ödeneği başvuru süresini takviminize yazın ve belgelerinizi toplayın. Bayrampaşa ve çevresinde çalışan işçiler, bu aşamaların takibi için TB Hukuk Bürosu ile görüşebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışın.