TB Hukuk Bürosu — Av. Tarkan Güler & Av. Bayram Aygün
Yenidoğan Mah. Ulubatlı Sk. No:2, Bayrampaşa 0532 164 73 14

Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanma Arasındaki Farklar

27 Eki 2026 · TB Hukuk Bürosu

Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanma Arasındaki Farklar

Boşanma davası iki farklı yoldan yürüyebilir: tarafların bütün sonuçlarda uzlaştığı anlaşmalı boşanma ve mahkemenin delillere göre karar verdiği çekişmeli boşanma. İkisinin koşulları ve işleyişi birbirinden hayli farklıdır.

Evliliği sona erdirme kararı alan eşlerin önünde iki yol vardır. Hangi yolun izleneceği bir tercih meselesi gibi görünse de, aslında eşlerin boşanmanın sonuçları üzerinde uzlaşıp uzlaşamadığına bağlıdır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun çizdiği çerçevede bu iki yolun koşullarını, işleyişini ve sonuçlarını karşılaştırıyoruz.

Anlaşmalı boşanmanın koşulları

Anlaşmalı boşanma, kanunda evlilik birliğinin temelinden sarsılmasının özel bir görünümü olarak düzenlenmiştir. Mahkemenin bu yolla boşanmaya karar verebilmesi için şu koşulların tamamı gerçekleşmelidir:

  • Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır.
  • Eşler mahkemeye birlikte başvurmalı ya da bir eşin açtığı davayı diğeri kabul etmelidir.
  • Hâkim tarafları bizzat dinlemeli ve iradelerini serbestçe açıkladıklarına kanaat getirmelidir.
  • Boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu konusunda tarafların kabul ettiği düzenleme hâkim tarafından uygun bulunmalıdır.

Bu koşullardan biri eksikse dava anlaşmalı olarak sonuçlanamaz. Örneğin evlilik bir yılını doldurmamışsa, eşler her konuda uzlaşmış olsa bile anlaşmalı boşanma hükmü kurulamaz. Eşlerin duruşmaya bizzat katılması zorunludur; yalnızca vekil aracılığıyla anlaşmalı boşanma gerçekleşmez.

Protokolde neler yer alır?

Tarafların uzlaşmasını yazıya döken metne uygulamada boşanma protokolü denir. Protokolde velayetin kimde kalacağı, diğer ebeveynin çocukla hangi gün ve saatlerde görüşeceği, iştirak ve yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat talepleri açıkça düzenlenir. Mal paylaşımı, ev eşyaları, ziynetler ve ortak borçlar hakkında da hüküm konulması sonradan çıkabilecek davaları önler.

Hâkim protokolle bağlı değildir. Özellikle çocukların yararına aykırı gördüğü hükümlerde değişiklik yapılmasını isteyebilir; taraflar bu değişikliği kabul ederse boşanmaya karar verilir. Protokoldeki ifadelerin belirsiz olması, kararın uygulanması sırasında sorun yaratır. "Uygun zamanlarda görüşür" gibi ucu açık ifadeler yerine gün ve saat belirtilmesi bu yüzden önemlidir.

Çekişmeli boşanma hangi durumlarda söz konusu olur?

Eşlerden biri boşanmak istemiyorsa ya da ikisi de boşanmak istediği hâlde velayet, nafaka, tazminat gibi sonuçlardan birinde anlaşamıyorsa dava çekişmeli olarak görülür. Davayı açan eş, kanunda sayılan boşanma sebeplerinden birine dayanmak ve bunu kanıtlamak zorundadır. Bu sebepler şunlardır:

  • Zina
  • Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış
  • Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme
  • Terk
  • Akıl hastalığı
  • Evlilik birliğinin temelinden sarsılması

Uygulamada davaların büyük bölümü son sebebe, yani genel boşanma sebebine dayanır. Zina ve hayata kast gibi bazı özel sebeplerde dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden ve fiilin gerçekleşmesinden itibaren işleyen sürelere bağlıdır; bu süreler geçtikten sonra o özel sebebe dayanılamaz.

Kusur ve delil: asıl ayrım burada

Anlaşmalı boşanmada mahkeme kimin kusurlu olduğunu araştırmaz; tarafların iradesi ve protokolün uygunluğu yeterlidir. Çekişmeli boşanmada ise kusur, davanın merkezindedir. Evlilik birliğinin sarsılmasında hangi eşin ne ölçüde kusurlu olduğu, hem boşanma kararını hem de tazminat ve yoksulluk nafakası taleplerini etkiler. Boşanmaya yol açan olaylarda daha ağır kusurlu olan eş, kural olarak maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası isteyemez.

Kusurun ispatı için tanık beyanları, yazışmalar, fotoğraflar, sağlık raporları, kolluk tutanakları ve banka kayıtları gibi delillere başvurulur. Delilin hukuka uygun yoldan elde edilmiş olması gerekir; örneğin eşin telefonuna gizlice yüklenen bir programla elde edilen kayıtlar hem delil olarak kabul edilmeyebilir hem de ceza sorumluluğu doğurabilir. Dava açmayı düşünen eşin bu aşamada hukuki destek alması, hangi delilin kullanılabileceğini bilmek açısından yararlıdır. Sürecin genel işleyişi boşanma hukuku sayfamızda anlatılmıştır.

Velayet, nafaka ve mal paylaşımı bakımından farklar

Velayet: Anlaşmalı boşanmada velayeti eşler birlikte belirler, hâkim de çocuğun yararına uygunluğunu denetler. Çekişmeli boşanmada mahkeme çoğu kez pedagog veya sosyal çalışmacı incelemesi yaptırır, yeterli olgunluktaki çocuğun görüşünü alır ve kararını çocuğun üstün yararına göre verir. Ayrıntılar için velayet sayfamıza bakabilirsiniz.

Nafaka: Çekişmeli davada, dava sürerken eşin ve çocukların geçimi için tedbir nafakasına hükmedilir; dava sonunda koşulları varsa iştirak ve yoksulluk nafakası belirlenir. Anlaşmalı boşanmada bu konular protokolle çözülür. Nafakadan protokolde açıkça vazgeçen eş, yoksulluk nafakasını sonradan kural olarak talep edemez; çocuk için ödenen iştirak nafakası ise koşullar değiştiğinde her zaman yeniden değerlendirilebilir. Bu konuyu nafaka sayfamızda ele aldık.

Mal paylaşımı: Mal rejiminin tasfiyesi, boşanma davasından ayrı bir talep ve çoğu zaman ayrı bir davadır. Çekişmeli boşanmada genellikle boşanma kararının kesinleşmesinden sonra görülür ve süreye tabidir. Anlaşmalı boşanmada ise taraflar bu konuyu protokole yazarak tek seferde çözebilir. Protokolde mal paylaşımına hiç değinilmemişse, tasfiye talebi sonradan ayrıca ileri sürülebilir.

Süreç ve kanun yolu

Anlaşmalı boşanma, koşullar tamamsa çoğu zaman tek duruşmada sonuçlanır. Çekişmeli boşanmada dilekçelerin karşılıklı verilmesi, ön inceleme, tanıkların dinlenmesi ve gerekirse sosyal inceleme raporları gibi aşamalar bulunur; kararın ardından istinaf ve temyiz yolları da gündeme gelebilir. Her iki durumda da boşanma, kararın kesinleşmesiyle hüküm doğurur. Anlaşmalı boşanmada kararın kesinleşmesinden önce eşlerden biri iradesinden dönerse dava çekişmeli olarak görülmeye devam eder.

Çekişmeli dava anlaşmalıya dönebilir mi?

Evet. Çekişmeli olarak açılan bir dava sırasında eşler uzlaşırsa, hazırladıkları protokolü mahkemeye sunarak davanın anlaşmalı boşanma olarak sonuçlanmasını isteyebilir. Tersi de mümkündür: anlaşmalı olarak açılan davada taraflardan biri duruşmada protokolü kabul etmezse yargılama çekişmeli usulle sürer.

Hangi yolun izleneceği, eşlerin uzlaşma zeminine ve somut koşullara göre belirlenir. Anlaşma mümkün görünse bile protokolün içeriği uzun yıllar sonuç doğuracağından, imzalamadan önce her maddenin ne anlama geldiğini bilmek gerekir. Bayrampaşa'da bu konuda bilgi almak isteyenler TB Hukuk Bürosu ile görüşebilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışın.

GÖRÜŞME İÇİN RANDEVU ALIN

Konuyu kısaca anlatın, ilgili avukatla gün ve saat belirleyelim.

WhatsAppMesaj yazın Yenidoğan, BayrampaşaYol tarifi alın 0532 164 73 14
WhatsApp'tan yazın