Ayrılık kararı veren anne ve babalar için en zor soru, çocuğun kiminle yaşayacağıdır. Mahkeme bu soruyu ebeveynlerin isteklerine göre değil, çocuğun üstün yararına göre yanıtlar. Bayrampaşa velayet avukatı olarak hazırladığımız bu sayfada velayetin nasıl belirlendiğini, hangi durumlarda değiştirilebildiğini ve karar verildikten sonra çocukla görüşmenin nasıl düzenlendiğini anlatıyoruz. TB Hukuk Bürosu, velayet ve kişisel ilişki davalarında anne ya da baba adına vekâlet üstlenir.
Velayet nedir, kime aittir?
Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, korunması ve temsili konusunda ana ve babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'na göre evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır. Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir.
Boşanma veya ayrılık hâlinde hâkim velayeti eşlerden birine verir. Velayet kendisine bırakılmayan taraf ebeveyn olmaktan çıkmaz: çocukla kişisel ilişki kurma hakkı sürer ve gücü oranında çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmakla yükümlü olur. Bu katkı iştirak nafakası olarak adlandırılır ve nafaka davaları sayfasında açıklanmıştır.
Mahkeme velayeti belirlerken nelere bakar?
Velayet kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle hâkim tarafların anlaşmasıyla bağlı değildir ve gerekli araştırmayı kendiliğinden yapar. Değerlendirmede öne çıkan ölçütler şunlardır:
- Çocuğun yaşı, sağlık durumu ve bakım ihtiyacı
- Çocuğun o güne kadar kiminle yaşadığı ve alıştığı çevrenin, okulun korunması
- Her bir ebeveynin çocuğa ayırabileceği zaman ve yaşam koşulları
- Kardeşlerin mümkün olduğunca birbirinden ayrılmaması
- Ebeveynin çocuğu diğer ebeveynle görüştürme konusundaki tutumu
- İdrak çağındaki çocuğun kendi görüşü
Mahkemeler çoğunlukla pedagog, psikolog veya sosyal çalışmacıdan rapor alır; bu görevliler ebeveynlerle ve çocukla görüşerek gözlemlerini mahkemeye sunar. Ekonomik durumu daha iyi olan ebeveynin velayeti alacağı yönündeki yaygın kanı doğru değildir; gelir farkı nafaka yoluyla dengelenebilir ve tek başına belirleyici sayılmaz.
Çocuk çok küçük yaştaysa anne bakımına duyduğu ihtiyaç değerlendirmede ağırlık taşır; ancak bu bir kural değil, somut koşullara göre tartılan bir ölçüttür. Babaya velayet verilmesine engel bir hüküm yoktur ve çocuğun bakımını fiilen babanın üstlendiği dosyalarda mahkemeler bu yönde karar verebilmektedir. Velayete ilişkin davalar aile mahkemesinde görülür; hâkim, yargılama sürerken de çocuğun korunması için gereken önlemleri alabilir.
Velayete ilişkin dava türleri
Boşanma davası içinde velayet
Velayet talebi en sık boşanma davası ile birlikte ileri sürülür. Dava sürerken hâkim çocuğun kimin yanında kalacağına geçici olarak karar verir; nihai düzenleme boşanma hükmüyle yapılır.
Velayetin değiştirilmesi
Velayet kararı kesin hüküm niteliği taşımaz. Velayeti alan ebeveynin başkasıyla evlenmesi, başka bir yere taşınması, sağlık durumunun bozulması veya çocuğa karşı görevlerini ihmal etmesi gibi yeni olgular ortaya çıktığında, çocuğun yararı gerektiriyorsa velayet diğer ebeveyne verilebilir. Bu olguların tek başına varlığı yetmez; çocuğun yararının değişikliği gerektirdiği somut delillerle ortaya konmalıdır.
Kişisel ilişkinin kurulması ve yeniden düzenlenmesi
Velayet kendisinde olmayan ebeveyn, çocukla belirli gün ve saatlerde görüşme hakkına sahiptir. Çocuğun yaşı ilerledikçe ya da tarafların yaşam koşulları değiştikçe görüşme günlerinin yeniden düzenlenmesi istenebilir. Kişisel ilişki çocuğun huzurunu tehlikeye sokuyorsa bu hak sınırlandırılabilir veya kaldırılabilir.
Velayetin kaldırılması
Ana ve babanın velayet görevini ağır biçimde savsaklaması ya da bu görevi yerine getiremeyecek durumda olması hâlinde, diğer koruma önlemleri yetersiz kalıyorsa hâkim velayeti kaldırabilir ve çocuğa vasi atanır.
Bayrampaşa velayet avukatı desteğiyle dosyanın hazırlanması
Velayet davalarında sonuç, genel iddialardan çok çocuğun gündelik yaşamına ilişkin somut bilgilere dayanır: okul ve öğretmen görüşleri, sağlık kayıtları, çocuğun bakımını fiilen kimin üstlendiğini gösteren tanık anlatımları gibi. TB Hukuk Bürosu, Bayrampaşa ile Eyüpsultan, Gaziosmanpaşa ve Esenler gibi çevre ilçelerden başvuran ebeveynlere bu delillerin derlenmesinde, dilekçelerin hazırlanmasında ve duruşmaların takibinde destek verir.
Bir Bayrampaşa velayet avukatı ile yapılacak ilk görüşmede, talebinizin velayetin değiştirilmesi mi yoksa yalnızca kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi mi olması gerektiği de değerlendirilir. İki dava farklı koşullara bağlı olduğundan bu seçim baştan doğru yapılmalıdır.
Karar sonrası: çocuğun teslimi ve görüşmenin uygulanması
Mahkeme kararına rağmen çocuğun teslim edilmemesi veya görüşmenin engellenmesi uygulamada sık yaşanır. Çocuk teslimine ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair kararlar artık icra daireleri eliyle değil, Adalet Bakanlığı'na bağlı adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri aracılığıyla, çocuğu örselemeyecek bir usulle yerine getirilir. Teslim işlemi görevlilerin eşliğinde yapılır.
Görüşmenin ısrarla engellenmesi, velayetin değiştirilmesi davasında değerlendirilen olgulardan biridir. Aynı şekilde, görüşme hakkını kullanmayan veya çocuğu belirlenen saatte geri getirmeyen ebeveyn hakkında da kişisel ilişkinin sınırlandırılması istenebilir.
SÜREÇ NASIL İLERLER?
Velayet Davaları dosyalarında izlenen adımlar
Çocuğun durumunun ortaya konması
Çocuğun yaşı, okulu, sağlık durumu ve bugüne kadarki bakım düzeni ele alınır. Hangi talebin uygun olduğu belirlenir.
Dava ve geçici önlem talebi
Dilekçe aile mahkemesine sunulur. Gerekiyorsa dava süresince çocuğun kimin yanında kalacağına dair geçici karar istenir.
İnceleme ve görüşmeler
Mahkemenin görevlendirdiği pedagog, psikolog veya sosyal çalışmacı taraflarla ve çocukla görüşür. Tanıklar dinlenir, kayıtlar toplanır.
Karar ve uygulama
Mahkeme velayet ve kişisel ilişki günlerini karara bağlar. Karara uyulmazsa teslim ve görüşme için ilgili müdürlüğe başvurulur.
İLK GÖRÜŞMEYE GETİRİLECEK BELGELER
Elinizde olanlar yeterlidir; eksikler birlikte tamamlanır.
- Kimlik belgesi ve vukuatlı nüfus kayıt örneği
- Varsa boşanma kararı veya anlaşmalı boşanma protokolü
- Çocuğun okul kayıt belgesi ve devam durumunu gösteren belgeler
- Çocuğa ait sağlık raporları ve tedavi kayıtları
- Gelir durumunuzu ve barınma koşullarınızı gösteren belgeler
- Çocuğun bakımına tanıklık edebilecek kişilerin bilgileri
BÜRODAKİ AVUKATLAR
TB Hukuk Bürosu, Bayrampaşa
VELAYET DAVALARI HAKKINDA SIK SORULANLAR
Genel bilgilendirme; somut durumunuz için görüşme gerekir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Ayrıntı için hukuki uyarı sayfasına bakın.